DreticusOorspronkelijk gepubliceerd in januari 2026
Vers verkozen UGent rector Petra De Sutter zegt in haar rectorale rede bij de opening van het academiejaar 2025-2026, voor een volle zaal professoren en belangrijke lieden: “'Dogma is the enemy of progress'. U kent het misschien, het was Einstein die dit zei tijdens zijn toespraak aan de Sorbonne in 1929”.
Afbeelding 1: Rectoren onder elkaar
Dogma is the enemy of progress! En op onze boterhammen ligt kaas en hesp! Zelf konden we niet aanwezig zijn op de zitting maar ook wij kenden dit citaat van Einstein reeds van toen hij het gezegd had. Ook de gevleugelde uitspraak van de "rector van de universiteit van München" Hans Jonas, "het imperatief van verantwoordelijkheid eist dat de wetenschappelijke vooruitgang wordt geleid door ethische overwegingen; want kennis zonder geweten kan tot een ramp leiden”, ook dat deed een belletje rinkelen maar 't is niettemin goed dat het nog eens geciteerd werd, want deze collega-rector zat ver weg. Het derde betwiste fragment, een letterlijk citaat uit het essay "Wijsheid" van psychoanalystieker Paul Verhaeghe (UGent), dat kenden we eerljk gzegd niet, maar dat is hiermee rechtgezet: "kennis beschrijft en beheerst de werkelijkheid; wijsheid zoekt naar antwoorden op existentiële vragen – en is verbonden met cultuur en ethiek". Wow! Vraag er ons morgen gerust nog eens naar.
Er was nog een vierde citaat in haar speech, van een dichter van wie we nog nooit hadden gehoord maar die zou echt hebben bestaan. Daarom spitste de berichtgeving zich toe op de andere drie. Meer bepaald dat AI deze referenties had verzonnen en dat de UGent rector ze in haar speecht had verwerkt zonder dat ze "het geleverde werk controleerde, kritisch beoordeelde en waar nodig bijstuurde", zoals de UGent haar studenten voorhoudt.
Moet je er dan echt altijd voor zorgen dat alles klopt? En zo ja, is dit niet Petra's voortdurend streven? Toen enkele personeelsleden haar op fouten wezen in haar speech, werd de transcriptie op de website aangepast. Discreet, zoals het hoort. Toen Apache in januari verdere vragen had over de gecorrigeerde tekst, werden de passages die voor verwarring konden zorgen nog wat verder aangepast, tot er echt niks meer op aan te merken was. Nu staat er eindelijk wat Einstein niet met zoveel woorden kon zeggen: dat de universiteit "actief en expliciet de wetenschap (moet) verdedigen. Niet als dogma, maar als methode". Hans Jonas is nu gewoon filosoof in plaats van rector van de universiteit van München en ook in deze gecorrigeerde versie stelt hij dat het imperatief van verantwoordelijkheid enzovoort, maar niet langer in een "rectorale rede" uit 1979. (Doet het er trouwens toe in welke functie hij dit zou hebben gezegd, na zijn vertrek uit Duitsland midden de jaren 30?) En Paul Verhaeghe bevestigt dat Petra's citaat overeenkomt met wat hij bedoelde toen hij zijn essay zat te schrijven en dat het dus niet uitmaakt dat hij het niet echt zou hebben gezegd.
Alles is dus gecorrigeerd tot ieders voldoening en toch is er die storm in de media. Sommigen -Maarten Boudry bijvoorbeeld- vragen zelfs het ontslag van onze geliefde rector omdat zij niet meer geloofwaardig zou zijn. Anderen voelen daar niks voor. Petra's echtgenote bijvoorbeeld. Ook Paul Verhaeghe ziet geen reden om Petra haar mandaat te ontnemen, temeer daar de UGent voor het eerst sinds lang een progressieve rector heeft.
En Petra zelf, wat vindt zij ervan? Zij laat weten dat het haar spijt dat ze in de val is getrapt. Een beetje zoals Bart De Pauw die zich excuseerde bij "iedereen die zich door zijn toedoen gekwetst zou hebben gevoeld". Eerlijker kan o.i. niet. De oprechtheid van Petra's bedoelingen blijkt verder ook uit de wijze waarschuwing tijdens haar verkiezingscampagne: dat “onnauwkeurige of misleidende informatie" van AI-tools “de kwaliteit en de betrouwbaarheid van onderwijs en onderzoek” kan beïnvloeden. Ze stelde daar onomwonden dat dat niet goed is. Wie kan nadien nog aan haar goede bedoelingen twijfelen?
Wij, Dreticus, wij gaan proberen om de twee resterende losse eindjes van het onderzoek verder uit te pluizen, met de middelen ons eigen. Als Petra in de val gelopen is, dan is de vraag (1) waaruit de val precies bestaat en (2) wie ze gespannen heeft. Wij stellen daarbij altijd het slachtoffer voorop. Dat slachtoffer is niet Einstein of Jonas, want die zijn al dood. Het is ook niet Paul Verhaeghe die op emeritaat is. Het is Petra De Sutter die, en wij citeren hier even onszelf, met de gebakken peren zit.